Na honderden gesprekken met consultants tekent zich een ongemakkelijke waarheid af. Terwijl organisaties worstelen met krimpende budgetten, lijkt een deel van de consultancy-sector vast te houden aan een model dat eerder op opportunisme dan op toegevoegde waarde berust.
Consultants vertellen me openhartig over praktijken die hen zelf ongemakkelijk maken. Opdrachten die in feite al afgerond waren, werden kunstmatig gerekt. “Gereanimeerd,” zoals één consultant het scherp stelde. Want ja, het zijn economisch uitdagende tijden voor iedereen.
Toch reikt de uitdaging verder dan louter economische overwegingen. Voor veel organisaties, of het nu multinationals of overheden betreft, is het monitoren en evalueren van consultancytrajecten oprecht complex. Ze bevinden zich vaak in een ‘place and pray’-situatie: consultants worden ingezet met de hoop dat het goed komt, maar zonder scherp gedefinieerde mijlpalen of structurele opvolging.
Het is namelijk niet altijd evident hoe je als opdrachtgever kunt vaststellen wanneer een opdracht werkelijk afgerond is, welke controlevragen de meeste helderheid bieden, of hoe je de samenwerking doelgericht kunt begeleiden om maximaal rendement te realiseren.
In de private sector blijft dit een zakelijke kwestie tussen partijen. Maar wanneer deze praktijken zich afspelen bij overheidsopdrachten, krijgt het verhaal een andere dimensie. Dan gaat het niet meer alleen om bedrijfsbudgetten, maar om belastinggeld.
Elke dag dat een consultancyopdracht onnodig wordt verlengd vanwege de blinde vlek van de opdrachtgever, betekent dat publieke middelen dan minder efficiënt worden besteed, en dat raakt ons allemaal.
Hier komt de integriteit van consultancybureaus extra in het spel. Wanneer zij weten dat een opdracht is afgerond, maar de publieke opdrachtgever zich daar, om allerlei begrijpelijke redenen, niet van bewust is, ontstaat een moreel dilemma. Kies je voor het ‘zakelijk correcte’ en factureer je door tot de klant zelf stopt? Of neem je maatschappelijke verantwoordelijkheid en beëindig je het traject wanneer de toegevoegde waarde is geleverd?
Deze keuze is niet zwart-wit. Consultancybureaus hebben ook werknemers en kosten. Maar het onderscheid tussen private en publieke opdrachten vraagt om een genuanceerd integriteitskompas.
Het zou te simpel zijn om deze praktijken af te doen als pure hebzucht, of om organisaties te beschuldigen van nalatigheid. De realiteit is complexer. Consultancybureaus opereren in een markt waar klanten vaak vragen om ‘een consultant voor drie maanden’ in plaats van ‘een oplossing voor dit probleem’. Het systeem lijkt eerder kwantiteit te belonen dan echte vooruitgang.
Talloze organisaties aan beide kanten opereren wél integer en streven naar maximale waardecreatie. Deze verdienen waardering, niet verdachtmaking. Laat me daar heel duidelijk over zijn.
De oplossing ligt niet in het aanwijzen van schuldigen, maar in het professionaliseren van de samenwerking. In plaats van tijd te kopen, zouden we resultaten moeten kopen.
Voor opdrachtgevers betekent dit: ontwikkel expertise in het aansturen van consultants. Stel concrete doelstellingen voorop, vraag om regelmatige evaluaties, behandel consultants als tijdelijke teamleden die hun kennis overdragen. Investeer in deze competentie: het bespaart uiteindelijk budgetten.
Voor consultancybureaus: ontwikkel verdienmodellen die succes belonen, investeer in transparante communicatie over voortgang, en durf eerlijk te zijn wanneer een klus klaar is. Vooral bij publieke opdrachten: besef dat maatschappelijke verantwoordelijkheid soms zwaarder weegt dan korte termijn omzet.
Een cruciale vraag die elke consultancyopdracht moet doorstaan: wordt het interne team autonomer door deze samenwerking? Te vaak wordt consultancy ingezet als pleister op een wonde, zonder dat onderliggende capaciteit wordt opgebouwd. Het resultaat: afhankelijkheid in plaats van groei, en budgetten die jaar na jaar naar dezelfde problemen gaan.
Uiteindelijk is dit geen verhaal van boosdoeners en slachtoffers, maar van een integraal werkmodel waarin consultants, opdrachtgevers en het systeem zelf sámen verantwoordelijkheid dragen. Opdrachtgevers die beter leren sturen, consultants die transparanter communiceren, en bureaus die hun integriteitskompas kalibreren op de impact die ze willen maken.
Misschien is dit het moment om consultancy niet langer als een kostenpost te bekijken, maar als een gedeeld leertraject waarin kwaliteit, verantwoordelijkheid en effect écht centraal staan.
Zit u ook met een vraag rond hoe hoogbegaafdheid te doen werken op de werkvloer?
Aarzel niet ze te stellen via hello@brightlights.house. We helpen u, en ook het hoogbegaafd talent, graag verder.
